Nədən səfəvizədə oxumuş insan türkləri və türkcəni aşağılamışdır?

1-     Şah İsmayıl ilk olaraq Firdovsinin “Şahnamə”sini yenidən yazadıraraq oraya türkləri təhqir edən beytləri yerləşdirtdi. Bunu oğlu Təhmasib də davam etdirdi. Türkləri aşağılayan və böyləcə Çaldıran intiqamını almağa çalışan bu Şahnamənin adı tarixə “Təhmasib Şahnaməsi” olaraq keçdi. Günümüzdə istifadə edilən Şahnamə də budur. Böyləcə türkləri aşağılamanın arxasında dövlət iradəsi durdu.

2-     Anadoluyu tərk edib Azərbaycan və İrana axın edən qızılbaşlar yerli şiə olmayan türkləri və digər xalqları qətl etdi. Heç bir ürətim təcrübəsi, tarım təcrübəsi bilə olmayan qızılbaşlar yerləşmələri üçün ulaşılmaz dağların arxasında daxmalarda və tövlələrdə yerləşməyə başladılar. Xüsusən Şah İsmayılın Çaldıran yenilgəsi onun yenilməz Mehdi olma yalanı ifşa etdikdən sonra ümidsizliyə uğrayan qızılbaşlar nə edəcəklərini bilmirdilər. Heç bir tarım, ticarət və ürətim təcrübəsi olmayan qızılbaşlar yerli xalqların mallarını oğurlayaraq keçim qaynaqlarını sağlamağa başladılar. O vaxtdan bəri oğurluq qızılbaşların əsas işləri oldu və hətta oğurluğu qəhərəmanlıq adlandırdılar. Günümüzdə də hər ilə onlarca qızılbaş oğurluq üstündə edam edilirlər. Lakin daha əvvəlki dönəmlərdə dağların arxasında qaçaq yaşayaraq Koroğlu gibi oğurluq edən qızılbaşları teknik əksiklik dolayısıyla tapmaq asan deyilıdi. Bu üzdən də yerli millətlərin baş bəlası olaraq oğurluq və haram həyat biçimlərinə davam edirdilər.

3-     Qızılbaş türklər daha sonra şahsevən adıyla tanınsalar da ancaq eyni soy idi. Bu üzdən də həm yerli xalqlar, həm də şahsevənlərin içindən oxumuş olaraq yetişən ziyalıların tək işi bu qızılbaş türk kültürü ilə mücadilə etmək olurdu. Oxumuş türklər qızılbaş-şahsevən türk törəsinə mənsub olmaqdan utanaraq “biz türk deyilik, biz farsıq” deyə bu aşağılıq kompleksindən qurtulmağa çalışırdılar. Çünkü qızılbaş-şahsevən türk kültüründə tutunacaqları bir tək insani-əxlaqi dəyər mövcud deyildi. Özləri də o oğurluq kültürünün içindən çıxan oxumuş şahsevən türklər çox ayrıntılı və dərin şəkli ilə türkləri aşağılayır və türkçəni pisləyirdilər. Bu sürəc günümüzdə də davam edir.

4-     Modern şəkli ilə türkləri və türkçəni ilk aşağılayaraq farsları və farsçanı öyən M. F. Axundov oldu. Axundov “mən türk deyiləm, mən əsil fars irqindənəm” deyə açıqca yazılar yazdı.

5-     Axundovdan sonra da Məhəmməd Hadi gibi güclü şairlər əski İran mədəniyyətini (!) öyməyə başladılar. Lakin Rusiyanın idarəsində bulunan Qafqaz türkləri yavaş-yavaş gerçəyi dərk etməyə başlamışdılar. Rusiya idarəçiliyi onlar üçün bir fürsət və şans hazırlamışdı. Onları qızılbaş-şahsevən köklərindən güclü rus ordusu iradəsi qopara bilmişdi. Həqiqəti dərk etmənin də yolu böyük qopuşlarlar başlar. Bu üzdən də Qafqazda türkləri və türkcəni aşağılamaq yerinə, Səfəvi-qızılbaş mirasının iyrəncliyini ifşa etməyə başladılar. Bu yolda “Molla Nəsrəddin” dərgisi rəngli rəsimlərlə Səfəvi-qızılbaş mirasının çirkinliyini ifşa etməyə başladı. Molla Nəsrəddinçilərin amacı bu idi: Hansı millət olursa olsun, onun əsarətində yaşamaq Səfəvi-qızılbaş kültür ortamında yaşamaqdan daha şərəflidir. Çünkü səfəviyət iç köləlikdir və ruhumuzu əsir almışdır.  Lakin rus üstünlüyü dış sömürgəçilikdir və dış sömürgəçilikdən qurtuluş çox asandır.  Bu üzdən səfəviliyin çirkin mirasını ifşa edərək islamlaşmayı “səfəviyyət İslam deyildir” deyə formulizə etdilər.

6-     Qafqazda Səfəviyyət düşmən olaraq bəlirləndi və bu da Qafqaz türklərinin gözləri önündə yeni aydın üfüq açdı. Lakin İranda istisnasız olaraq səfəvizədə oxumuş türklər tümüylə türkləri və türkçəni aşağılama yolunda gücləndilər. “Türkcə ədəbsiz dildir, türkçə yorqan-döşək və seks dilidir” deyə aşağılayıcı ifadələr ürttilər səfəvizədə oxumuş türklər. Günümüzdə də eyni sürətlə səfəvizədə oxumuş türklərin Türkcəyə və türklərə qarşı saldırıları davam etməkdədir.