Deontoloji

Kant kəndi fəlsəfəsində deontoloji deyə bir qavram gəlişdirər. Yani peşə və vəzifə əxlaqı. Deontoloji Avrupada bütün peşələrdə tədris edilən sahədir. Bir doktor nə qədər acı yaşasa və psikolojik gərginlik keçirsə də, bu, onun peşə davranışına yansımamalı. Çünkü xəstəsinə də acı və fəlakət yaşada bilər. Deontoloji mücərrəd əxlaq anlayışını konkret əxlaq anlayışına dönüşdürər. Məsələn dinlərin "ədalətsizlik, oğurluq, zülm, ... qeyri-əxlaqidir" gibi mücərrəd anlatıları deontolojidə keçərli olmaz. Deontoloji hər kəs üçün keçərli olan bu gibi ümumi dini söyləmələri buraxaraq, yalnız mütəxəssislər üçün keçərli olan somut əxlaq anlayışını gəlişdirər. Ontoloji (bütüncül) əxlaq anlayışına qarşı deontoloji (tikəl) əxlaq anlayışı. Yəni heç bir işin uzmanı olmayan molla-keşiş gibi əxlaq haqqında vəəz etməyə gərək yox. Peşən haqqında diqqət və uzmanlıq meyarın hansı ölçüdədir? Əxlaq birey kəndi ölşüsündə bu soruya cavab verməlidir: Öz işinin nə ölçüdə ustasısıan? Öz işini yapdığında nə ölçüdə sırf o işə odaqlanmış olursan? Əxlaq budur, yəni çalışma sırasında sənin eşqin, elmin, Tanrın ancaq iş üzərinə odaqlanmaqdır. İş həyatı dışında nə yapacağın başqa məsələ, lakin iş həyatı sürəsincə bütün duyqularını həyatın başqa sahələrindən qopararaq işinə odaqlanmalısan. Bu əxlaqın somut və pratik anlamı və tanımıdır. Çünkü peşə uzamanı olarkən xərclənən əmək kəndiliyindən insanı əxlaqlı bir varlıq yapar.