Pratikte Allah

Allahla kuramsal olarak uğraşmanın hiçbir getirisi olmamıştır. Eylem olarak uğraşmak yararlıdır, ahlakidır. Varlığı akılla irdeleyip keşiflerde bulunmak kendiliğinden kişiyi Allaha doğru götürüyor. Allahın sıfatlarını sayıp durmakla Allahı anlama olanakları akıl düzeyinde genişlemiyor. Bu yüzden positiv bilimler Allahın icatlarını (sünnetullah) keşfetmek ve keşfiyattan da ibreamiz görüşler çıkarmak sağlıklı sonuçlara erdirir. Dedelerin söylemlerini yineleyip durmakla Allaha yaklaşma söz konusu olamıyor, nitekim olamamıştır. Allah zerrelerin, kainatın içinde saklı. Yasaları ile saklı. Bu yasaları keşfetmek Allaha yaklaşmanın pratik yoludur. Aynen İbn-i Sina ve Gazali örneklerinde olduğu gibi. Gazalinin öğütlerinin ne yararı var? Yine de hastalandığında İbn-i Sinalara gereksinim duyarlar. Bu açıdan klasik algının tersine olarak nazariyeden pratiğe değil, pratikten nazariyeye varma gibi bir yöntem belirlenmeli. Maddeyi ve küll-i evreni inceleyen akıl, vardığı sonuçlardan nazeri bilgiler kitaplaştırmalı. Gerçeğe dayanan kitaplaşma süreci. bu da bireysel girişimlerle olamıyor. Devletin bilimsel ve laik eğitim sistemiyle olabilir. Nitekim Memun dönemi devlet böyle girişimde bulunduğundan günümüzde islam ilmi ve aklı diye nitelenen ne varsa, o devir Mutezile dönemine ait. Sonrası ise o devrin kazanımlarıyla mücadele ile geçmiştir.