بو لئیلی نین چیراغلا ماجراسیدیر و اوندان چاره دردی دیل تمنناسیدیر .
کئی دیده سی باغلی، باغری داغلی!
باشی قارالی، آیاغی باغلی!
گل، اولالی همنفس من و سن،
رازی دیلی زارین ائیله رؤوشن!
نه درد سنی نزار ائدیبدیر،
آشفته و زرد و زار ائدیبدیر؟
باشدان آیاغا ندیر بو یانماق،
دودی دیله دمبدم بویانماق؟
نه جینسدیر اصلین، ائی بلاکش.
کیم، آبی حیاتین اولدو آتش؟
شرحی دیلی گرم و چئشمی تر وئر!
سرریشته رازدن خبر وئر!
هر لحظه دوشرسن ایضطیرابه،
هم آتشه غرقسن، هم آبه!
نه سِحر قیلیرسان، ائی سحرخیز
کیم، آتشین آبدن اولور تیز؟
من سوخته دن هم اولما غافیل،
منده دخی وار بیر غمی دیل.
من هم سنه بنزرم وفاده،
بلکه نئچه مرتبه زیاده.
سن گئجه همین یانارسان، ائی زار!
من گئجه وگوندوزم گیریفتار.
سنده اثری هوا زیاندیر،
نیسبت منه راحتی رواندیر.
خوشدور سنه سیررینی، تؤکوب یاش،
مجلیسلر ایچینده ائیله مک فاش.
کؤنلون چو دئییل وفاده قایم،
کؤنلونده کیدیر دیلینده دایم.
من ثابیتی عرصه بلایم،
نئی کیمی خزانه هوایم.
اولمام اولور-اولماز ایله دمساز،
باشیم کسیلیرسه سؤیله من راز.
دئردیم سنه سؤیله یم غمی دیل،
سنده دخی تاب یوخ، نه حاصیل،
دویماز جیگریم بو شرحی رازه.
آهیم گتیرر سنی گودازه.
بیر یاره بو دردی ائیله دیم فاش،
اولمادی منه بو یولدا یولداش،
صبر ائیله مه دی بو درد و داغه،
قاتلانمادی، دوشدو داشه-داغه.
یانیندا سنین هم اورماییم دم،
تا قاچمایاسان ایراغه سن هم " .
شمعین چو گؤرردی یوخ زبانی،
دم اورماغا یوخ یانیندا جانی.
پروانه یه شرح ائدردی رازین،
عرض ائیلر ایدی اولان نییازین.
بو لئیلی نین پروانه یه کشفی رازیدیر و اونونلا فی الجومله ایظهاری نییازیدیر .
کئی، طایری آشییانه عشق!
سرگشته آب و دانه عشق!
سنسن رهی عشق ایچینده صادیق،
عاشیقسن، امما تمام عاشیق.
بیر گؤرمه یه یاری جان وئررسن،
بیر ذؤوقه ایکی جاهان وئررسن.
خوشدور طلبی وفاده حالین،
گویا کی، فناده دیر وصالین.
هر نئجه کی، شؤهره جاهانسان،
عشق ایچره سرآمدی زامانسان.
موشکول کی، منیم کیمی اولوب زار،
منجه اولا سنده شؤوقی دیدار.
سن، سئیرده سن همیشه سرمست،
من دامی بلاده درده پابست،
دونلر سنه دوست همنیشیندیر،
هیجران منه موتصیل قریندیر.
بیر شؤعله یه سن نیثار ائدیب جان،
دوشوار غمین قیلیرسان آسان.
من جان ایله ایسترم چکم غم،
مین جان دیلرم غم ایچره هر دم.
منجه سنه یوخ غمی نیهانی؛
گر وار دئسن، قانی نیشانی؟
قانی نمی چئشمی اشکریزین،
قانی دمی سرد و گرمخیزین؟
قانی سیتم و بلایه دورماق؟
عشقه دوروشوب جفایه دورماق؟ "
پروانه ده هم گؤرردی نؤقصان،
بولمازدی اونونلا درده درمان.
ناچار قیلیب تحممول و صبر،
اول کسره دیلردی غئیبدن جبر،
یاری گئجه لر کی، چئشمه خواب،
گؤزلر چمنین قیلیردی سیراب،
ظولماته دوشردی نوری بینیش،
آرام بولوردو آفرینیش،
یوخویا گئدردی یار و اغیار،
درد اهلی همین قالیردی بیدار،
صحرایا چیخاردی ائودن اول ماه،
کامینجا قیلاردی ناله و آه.
فریادین ائدیب بولندپایه،
رازی دیلینی آچاردی آیه.
بو لئیلی نین آی ایله موناظیره قیلدیغیدیر و خورشید کیمی شؤوق اودونا یاخیلدیغیدیر .
کئی، گاه قدیم کیمی خمیده!
گاهی پُر اولان میثالی دیده!
گه ظاهیر اولان منه غمیم تک!
گه غایب انیس و همدمیم تک!
شاهیددیر اونا بو اینقیلابین
کیم، عاشیقیسن بیر آفیتابین!
هیجرانی ایله نیزار اولوبسان،
سرگشته روزیگار اولوبسان!
ائی مؤحنتی عشقدن خبردار،
گؤر، تانری اوچون، نه مؤحنتیم وار!
قیل شؤعله آهیمه نظاره!
گر وار ایسه رایین، ائیله چاره!
سئیر ائیله فضایی هر دییاری!
گز جومله دشت و کوهساری!
گؤر قاندادیر اول منیم پناهیم!
شاهیم، ماهیم، اومیدگاهیم!
حالی دیلیم اونا عرض ائیله!
بیللاه، نئجه گؤردون ایسه سؤیله! "
تا وقتی سحر بو ایدی حالی،
تشویشدن اولماز ایدی خالی.
مورغی سحری چکنده آواز،
ائیلردی بیر اؤزگه نؤوحه آغاز:
- " کئی وای، توکندی مایه عؤمر!
خورشیده ایریشدی سایه عؤمر!
دمدیر دری فؤرصت اولا مسدود،
موشکول گؤرونه بیانی مقصود.
دمدیر اویانا یوخودان اغیار،
شرحی غمی دردیم اولا دوشوار.
من اختری بورجی ایشتییاقم،
من شمعی سراچه فراقم.
گوندوز حبسیم، گئجه نجاتیم،
گوندوز مؤوتیم، گئجه حیاتیم.
اولموش دونومه گونوم موطابیق
گون گؤرمز ایمیش بلالی عاشیق! "
بو لئیلی نین صبایه پیامی احوالیدیر و اومید ایله دفعی ملالیدیر .
ائیلردی صبایه دردین ایظهار:
- " کئی بادی صبا، دور ایندی، زینهار!
ائل غافیل ایکن بو ماجرادن،
سولطانه ثنا یئتیر گدادن.
گؤر مونیس و غمگوساری کیمدیر،
بیزدن کی، اوساندی یاری کیمدیر.
کؤنلو کیمین ایله دیر تسللی،
یادینا گلیرمی هیچ لئیلی؟
عرض ائیله کی: " ائی گؤزل شهنشاه!
حاقدیر سنه بنده دن بو ایکراه...
اووَل کی، بو دیلفیکاری گؤردون،
بیر تازه و تر باهاری گؤردون.
حالا کی، اسیری دامی دردم،
مانندی خزان، ضعیف و زردم.
مئیل ائیلمیسن منی نیزاره،
دؤندویسه ایرادتین، نه چاره؟
من برگی خزانم، اولموشام خار،
سن تازه بهاره سن طلبکار.
هر نئجه کی، خار و خاکسارم،
هم شفقتینه اومیدوارم.
ترک ائتمه عواطیفی عمیمی،
یاد ائیله مووَددَتی قدیمی! "
شب تا سحر اول بوتی سمنبر،
بیدار قالیب میثالی اختر،
ائیلردی بو سوزیش ایله شیون،
اول دم کی، اولوردو روز رؤوشن،
نغمه کیمی پرده دار اولوردو،
بیر پرده ایچینده زار اولوردو.
دایم کئچیرردی اول جیگرسوز،
اؤوقاتی بو رسم ایله شب و روز.
پئیوسته چکردی اول گول اندام.
اندیشه صوبح و مؤحنتی شام.
بو لئیلی نین باهار اَییامی سئیری گولزار ائتدیگیدیر و گولزاردا مورادینا یئتدیگیدیر .
بیر گون کی، باهاری عالمآرای
ذؤوق اهلینه اولدو راحت افزای،
آیینه دؤوردن گئدیب جنگ
دؤور ائتدی زمینی آسیمانرنگ.
فیضی شبی کیمییا اثردن،
تاثیری شمامه سحردن،
آچیلدی خمی بنفشه دن تاب،
شبنم گوله ساچدی لؤلؤی ناب،
گولزاره هوا ابر تؤکدو،
صحرایه غوباری میشک چؤکدو.
یاغدیردی سحاب جاله داشین،
اول داش ایله یاردی غؤنچه باشین،
زخمینه اوروب شوکوفه مرهم،
پامبیق یئنیلر اونا دمادم.
سبزه گوله وئردی میشک باجین،
گول سبزه یه مولکونون خراجین.
خوش رنگ ایله ییغدیلار تجممول،
فیروزه و لعل و سبزه و گول.
درک ائیله دی قؤنچه رمز و ایما،
گول آدینا آچدی مین موعمما.
مضمونی روباعی عناصیر،
فیض اولدوغو خلقه اولدو ظاهیر.
سوسن ورقی اوچوب هوایه،
هر سبزه یه کیم، سالاردی سایه،
اول سبزه یه اوغراییب آخان جو،
فولاده اگر وئره یدی بیر سو،
فولاد دمینده جان بولوردو.
شمشیرصیفت زبان بولوردو.
آراییشی سبزه دن زمانه
بنزتدی زمینی آسیمانه.
خورشید چیراغی چئشمی عالم،
گؤیدن یئره دوشدوگونده هر دم،
تحقیق ائدیبن چیخیب گوماندان،
بیلمزدی زمینی آسیماندان.
گولزارلار اولدو عیشرتآباد،
هر یئرده اولوندو بزم بونیاد.
هر گوشه ده هر کیم آلدی بیر کام.
هر بوقعه ده هر کیم ایچدی بیر جام.
لئیلی نین آناسی گؤردو موطلق،
یوخ لئیلی یی ناتواندا رؤونق،
مئیلی گول و سرو و سبزه قیلماز،
مین قؤنچه آچیلدی، اول آچیلماز.
صرف ائتدی شوکوفه تک دیرملر،
جمع ائیله دی نازنین صنملر،
صحرایه چیخاردی اول نیگاری،
قیلدی گوله عرض نؤوباهاری،
تا غوصه و غمدن اولا آزاد،
بیر دم گوله، اوینایا، اولا شاد.
اول بیر نئچه بیکری پاکدامان،
همراه اولوب اولدولار خورامان،
اوزدن گؤتوروب ادب نیقابین،
رفع ائیله دیلر حیا حیجابین.
هر کیم نه بیلیرسه لعب یا لهو،
ایظهاره گتیردی ائتمه ییب سهو.
گاه ائیله ییبن سورودلر ساز،
بولبوللره اولدولار همآواز.
گاه گؤستریب اویناماقدا حالت،
شیمشاده یئتیردیلر خجالت.
لاکین هوس ائیله مزدی لئیلی،
اولمازدی بو لهو و لعبه مئیلی.
آرتیرمیش ایدی باهار دردین.
گول ذؤوقی، روخی نیگار دردین.
ایستردی فراغت ایله بیر دم،
تنها توتا بیر بوجاقدا ماتم.
آیریلماییب اول پریلیقالر،
آرتیردی بلاسینا بلالر.
چون ائیله دی کثرت اونو دیلتنگ،
نئیرنگ ایله وئردی اونلارا رنگ:
- " کئی سرولر ائیله من ایقامت،
تا ائوده چکیلمه یه ندامت!
دورون، قیلالیم طرف-طرف گشت،
سئیر ائیله یه لیم حوالیی دشت،
سانجیب بئله نازنین اتکلر،
جمع ائیله یه لیم گؤزل چیچکلر!
چوخ درمه یه هر کیم اولسا قادیر،
اولدور بو صنملر ایچره نادیر " !
بیر یانیا گئتدی هر پریوش،
داغیلدی شرر، توتوشدو آتش،
تنها قالیب ائتدی ناله و زار،
قیلدی گؤزون ابروَش گوهربار.
بو لئیلی نین ابر ایله ایظهاری نییازیدیر و عشق بابیندا کشفی رازیدیر .
ابر ایله تکللوم ائتدی آغاز:
- " کئی آهیم ایله همیشه همراز!
گؤز یاشین ایله گؤیه یئترسن،
سانما منی زاردن بئترسن!
عرض ائیله مه رعد و برق و باران،
بخث ائتمه منیمله، روزی هیجران!
فریاد قیلیب دمی سحرگاه،
افلاکه چکنده شؤعله آه،
سئیلابی سیریشک ائدَنده جاری،
گل، گؤر منی زار و بیقراری!
ائی ابر، هر عکسیلنده سویین،
دریالارا تؤکمه آبی رویین!
آل سویو بو چئشمی خونفشاندان،
دریالارا هم باغیشلا اوندان!
ائی ابر، منه دمی وفا قیل!
دوشدو سنه حاجتیم، روا قیل!
وار اول اوزو گول نیگاره مندن،
زار آغلا و سؤیله یاره مندن:
کئی طورفه نیگاری نازنینیم!
وئی آرزویی دیلی حزینیم!
گل گؤر کی غمینده نئجه زارم،
سنسیز نئجه زار و بیقرارم!
گل گؤر کی، ندیر غمینده حالیم،
رنگی روخی زرد و اشکی آلیم!
جان باری بدن گؤتورمز اولدو،
گؤز رنگی ووجودو گؤرمز اولدو
جانیم جانی، گؤزومون چیراغی،
رحم ائیله کی، گلدی رحم چاغی!
من بیلمز ایدیم، بلا ایمیش عشق،
بیر دردلی ماجرا ایمیش عشق.
دئردین کی: بلا یولوندا فردم،
عشق ایچره سنه شریکی دردم.
سالدین منی خسته یی بو حاله،
درده منی ائیله دین حواله!
هر درد کی، وار لئیلی آلدی،
معلومدورور، سنه نه قالدی؟
ائی، مرد منم، دئیه اوران لاف
اینصافمیدیر بو؟ قانی اینصاف!؟
توت کیم خس و خاری رهگوذارم،
توپراق کیمی یولوندا خارم،
خورشیدی جمالین، ائی مهی نؤو،
توپراغا نولا بوراخسا پرتؤو؟
بارانی ووصالین، ائی دوری ناب،
قیلسا خس و خاری نولا سیراب؟
اولما مئیی غفلت ایله مدهوش؛
همصؤحبتین ائیله مه فراموش!
ائی یاری مووافیق و وفادار!
ائی من کیمی و منه سزاوار!
گل یانیما کسمه آشینالیق،
یاخشیمی اولور بو بیوفالیق؟
دئرلر سنی عاشیق، ائی نیکو رو!
عاشیقلره بؤیله می اولور خو؟
هر کیم گرک اؤز ایشینده کامیل،
عاشیق نه روا کی، اولا کاهیل؟
عاشیق گرک اولماییب قراری،
طؤوف ائده مودام کویی یاری.
دوشمز بو یانا سنین گوذارین،
وار اولا مگر بیر اؤزگه یارین؟
یارین من ایسم؟ منه نظر قیل!
گاهی بو یانایا بیر گوذر قیل!
گر سنده اولان فراغتی دیل،
بیر دم منه اولسا ایدی حاصیل.
گیسویی موسلسل و گیره گیر،
بوینومدا گر اولماسایدی زنجیر،
وَر باغلایایدی بندی خلخال،
قئید ایله آیاغیمی مه و سال،
عئیب ایله چکیلمه سه یدی آدیم،
بیللاه بو ایدی همین مورادیم
کیم، سایه میثالی سندن، ائی نور،
اولدوقجا ووجودوم، اولمایان دور!
امما نه ائدیم؟ اسیری قئیدم،
بیر بوینو، آیاغی باغلی صئیدم،
بیلدیرمه یه مؤحنت و ملالیم
بو شعر یئتر بیانی-حالیم:
بو غزل لئیلی یی دیلپذیریندیر
عشق دامینه گیریفتار اولالی زار اولوبام،
نه بلادیر کی، اونا بؤیله گیریفتار اولوبام؟
دیل دئمکدن کسیلیب، تن حرکتدن، وه کیم.
کونجی غمخانه یه بیر صورتی دیوار اولوبام.
قودرتیم یوخ کی، قیلام کیمسه یه شرحی غمی دیل.
اؤیله کیم، عاریضه هیجرله بیمار اولوبام.
حذریم طعنه دن اول غایته یئتمیشدیر کیم،
یاره اغیار اولوب اغیاریم ایله یار اولوبام.
دئمزم داخی: " سنه عاشیقم " ، ائی گول! زیرا
سنه عاشیقلیگیم ایظهار ائده لی خار اولوبام.
عقل و صبر و دیل و دین گئتدی بیحمدیللاه کیم،
سفری ساحیلی دریایه سبوکبار اولوبام.
یوخ، فوضولی، خبریم موطلق اؤزومدن، بس کیم،
واللا هی نقشی خیالی روخی دیلدار اولوبام.
بو لئیلی نین کونجی غمده گیریانلیغیدیر و مجنونون وادیی عشقده سرگردانلیغیدیر .
زار آغلار ایکن بو رسمه اول ماه،
بیر طورفه صدا ائشیتدی ناگاه.
بیر کیمسه اوخوردو شعری مجنون،
بو نوکته عیبارتینده مضمون:
- " کئی نشه عشقدن اوران دم!
مجنونو ساقینما لئیلیدن کم!
مجنون ایله لئیلینی برابر
گر کیمسه دئیَرسه، قیلما باور!
لئیلیده اگرچی درد چوخدور،
مجنونی حزینجه دردی یوخدور.
لئیلی الی ایگنه دندیر افکار،
مجنونا قیلینجلار ائیله مز کار.
لئیلی ایستر کی، عکسیله غم،
مجنون غمین آرتیرار دمادم.
لئیلینی ائدر حریر دیلگیر،
مجنونا وئرر نیشاط زنجیر.
مجنوندور اولان غمه گیریفتار،
لئیلی کیمه اولموش اولا غمخوار؟
مجنونا یئتر شیکنجه تب،
لئیلی کیمه دیر طبیب، یا رب؟
مجنوندور اسیری دامی-لئیلی،
لئیلی کیمه سالمیش اولا مئیلی؟ "
لئیلی توتوب اول ترانه یه گوش،
اؤز نغمه سین ائیله دی فراموش.
تحقیق ایله بیلدی بو حسابی
کیم، یوخ شررینده شؤعله تابی.
البتته، بلا و دردی گردون
مجنونا وئریبدیر اوندان افزون.
بو لئیلی نین بن سلاما گیریفتار اولدوغودور و یاردان محروم و موقییدی اغیار اولدوغودور .
معماری سراچه عیبارت
بؤیله بو ائوی قیلیر عیمارت:
کیم، سئیردن اولماییب تسللی
اؤز منزیلینه دؤننده لئیلی،
وئرمیشدی اؤزونه دورلو زییور،
هر زییوره بیر نتیجه موضمر.
تا محو اولا گؤزدن آخیدان خون،
هم کؤملگی، هم دونویدو گولگون.
تا کیم، اولا دودی آهه مانند،
باغلانمیش ایدی بنفشه سربند.
تا کیم، اولا صؤوتی ناله پامال،
قوللانمیش ایدی صدالی خلخال.
تا اولمایا اشک اوزده معلوم
روخسارینا لؤلؤ ایدی منظوم.
رعنا باشا سرپَرَک لچکلر،
نازیک بئله سانجیبان اتکلر،
پروانه سیز ائیله مزدی شمعین،
ائیلردی دوری سیریشک جمعین.
رعنا - رعنا یوروردو اول ماه،
بیر شکل ایله کیم، تبارکللاه.
اول عصرده وار ایدی عربده
بیر مؤعتبر اصلده، نسبده،
منظوری اعاظیم و اعالی،
مقبولی اکابیری اهالی.
ایدراکی بولند و حوسنو دیلکش،
اطواری خوجسته، سییرتی خوش،
وئرمیش حاق اونون اولان مورادین،
بخت بن سلام قیلمیش آدین.
اول تورفه هومایی اؤوجی ایقبال،
آسوده ضمیرو فاریغ البال،
اوو قصدینه ائیله میشدی پرواز،
آلتیندا عوقاب، الینده شهباز.
بیر راهگوذرده اول نیگاره،
اوغراشدی و قیلدی بیر نظاره،
جان و جیگرینده قالمادی تاب،
محو اولدو، نئجه کیم، اوددا سیماب.
ترک ائتدی عزیمتی شیکاری،
گلدی ائوه، گئتدی ایختییاری.
طرح ائتدی بینایی رسمی پئیوند،
تدبیر ایله بولدو بیر خیردمند
کیم، لوطف ایله سؤز قیلاندا تقریر،
تقریری وئرردی داشه تغییر.
انعام ائدیبن اونا بسی مال،
لئیلی طلبینه قیلدی ایرسال.
شرط ائیله دی اول بولند اختر
کیم، اولسا بو کامی دیل مویسسر
صرف ائیله یه گنج و مالی عالم،
جانانه یولوندا، بلکه جان هم.
چون گلدی بو رازی دیل بیانه،
اولدو اونا راضی آتا-آنه.
اول موشترییه وئریلدی زؤهره،
شایسته گؤرولدو ماه مئهره.
چون بن سلامه یئتدی پئیغام،
تنبیهی نیشاط و موژده کام،
دریایی نیشاط گلدی مؤوجه،
باش چکدی نیهالی بختی اؤوجه،
مخزن-مخزن جواهیر آچدی،
خرمن-خرمن نیثار ساچدی.
آچدی دری گنجی گؤوهر و زر،
فقر اهلینی ائیله دی توانگر.
اول سروین آیاغی باغلی اولدو،
آزاده ایکن آداخلی اولدو.
بو نوفلین مجنونلا موقددیمه ایخیلاطیدیر و اول جواهیری پاکدن اینبیساطیدیر.
ساقی، یئنه قصدی جان ائدر غم،
وئر جام لبالب و دمادم!
بیکس قالیبام منی سَبوک رای،
سن ائیله مه سن منه مدد، وای!
من شیفته نین پناهی اولغیل!
بیکسلر اومیدگاهی اولغیل!
جهد ائیله و قیلما بیر ایشه عهد،
وَر عهد ائله سن وفایه قیل جهد!
شمشیری موباریزی فسانه
بو رزمده بؤیله باتدی قانه
کیم، وار ایدی بیر خوجسته فرجام،
اول عصرده عادیل و نیکونام،
تیغیله مصاف موشکولی حلل،
معروفی زمانه، آدی: نوفل،
هم عشق یولوندا چوخ یوگورموش،
هم چوخ سیتمی زمانه گؤرموش.
بزمینده میثالی دورری مکنون،
بیر گون اوخونوردو شعری مجنون،
غایتده به یَندی طرزی پاکین،
مضمونی کلامی سوزناکین.
سوردو صیفتین، دئدیلر: - " ائی شاه!
آشوفته قیلیبدیر اونو بیر ماه.
روسوالیق ائدیب اؤزونه پیشه،
دام و دد ایله گزر همیشه " .
نوفل قیلیب آرزویی مجنون
اصحاب ایله قیلدی عزمی هامون.
بیر گوشه ده گؤردو زارو مهجور،
حالی نسقی صلاحدن دور.
اطرافینی طئیر و وحشی آلمیش،
وحشت اونو بیر حصاره سالمیش،
چون دایره سباع وحائل،
قطع ائتدی، سوپه گؤروب سلاسیل،
مجنونا یئتیشدی اول وفادار،
آثاری تلططوف ائتدی ایظهار:
- " کئی خسته، ندیر بو چکدیگین رنج،
ویرانه ده ضایع ائتدیگین گنج؟!
وحشی نه بیلیر سنین مقامین؟
همجینسلریندن ایسته کامین!
حال اهلیسن، ایسته اهلی حالی،
صحرالارا دوشمه لااوبالی!
دؤولت دیله سن، هومادن ایسته،
گنج ایسته سن، اجدهادن ایسته!
غم چکمه کی، من اولونجا غمخوار،
یارین سنه عنقریب اولور یار.
گر اولسا زر ایله ایش سرانجام،
یوک-یوک تؤکه لیم زر، آلالیم کام،
وَر اولسا غرض مصافه مؤحتاج،
بیز قان تؤکه لیم، سن ائیله تاراج،
آنجاق اولا گؤر منیمله همدم،
من کیم سنینم، سنیندیر اول هم " .
بو مجنونون نوفل ایله دردی دیل اداسیدیر و شرحی تفصیلی ماجراسیدیر .
مجنون دئدی: - " ائی یئگانه عهد!
تدبیریمه چوخلار ائتدیلر جهد،
چوخ اهلی عزائم ائتدی تدبیر،
اولمادی پری بو دیوه تسخیر.
توپراقلارا تؤکولدو چوخ زر،
اولمادی بو کیمییا مویسسر.
سنده بیلیرم کی، لوطف چوخدور،
نه سود، چو منده بخت یوخدور،
سورمه بیلیرم کی، آرتیریر نور،
نه فایده، گؤز اگر اولا کور؟
ایقبالیما یوخدور اعتیمادیم،
موشکول گؤرونور منیم مورادیم.
آه ار قیلاسان بو شوغله ایقدام،
رأینجه ایش اولمایا سرنجام،
هم دوستوم اولمایا منه یار،
هم دوشمن اولا نه دوست کیم وار.
بختیم، بیلیرم، منیم یاماندیر،
سود ایسته دیگین منه زیاندیر.
بختیم صیفتینده بیر غزل وار
دایم قیلیرام من اونو تکرار:
بو غزل مجنونی زاریندیر
وفا هر کیمسه دن کیم ایسته دیم، اوندان جفا گؤردوم،
کیمی کیم، بیوفا دونیادا گؤردوم، بیوفا گؤردوم.
کیمه کیم، دردیمی ایظهار قیلدیم، ایسته ییب درمان،
اؤزومدن هم بتر بیر درده اونو موبتلا گؤردوم.
موکددر خاطیریمدن قیلمادی بیر کیمسه فم دفعین.
صفادن دم اوران همدملری اهلی رییا گؤردوم.
اگر سو دامه نین توتدوم، روان دؤندردی اوز مندن،
و گر گوزگودن اومدوم صیدق، عکسی مودعا گؤردوم.
آیاق باسدیم دری اوممیده سرگردانلیق ال وئردی،
هونر سرریشته سین توتدوم، الیمده اژدها گؤردوم.
منه گؤستردی گردون، تیره بختیم کؤوکبین یوز گز،
منی بدبخت اونا هرگاه کیم باخدیم، قارا گؤردوم.
فوضولی، عئیب قیلما اوز چئویرسم اهلی عالمدن،
ندن کیم، هر کیمه اوز توتدوم، اوندان یوز بلا گؤردوم.
بو نوفلین مجنونا اومیدوارلیق وئردیگیدیر و حوسنی موصاحیبتله رضاسینا گیردیگیدیر .
نوفل دئدی: - " ائی ادیبی کامیل!
فیضی نظریمدن اولما غافیل!
لیللاه الحمد غئیرتیم وار،
غئیرت قدرینجه قودرتیم وار.
سن جهد ائله کی، یار اولا اهل،
چون یاردیر اهل، کاردیر سهل " .
مجنون هم اومید ایله اولوب شاد،
ترک ائتدی طریقی طبعی مؤعتاد،
هم سیلدی غوباری فرقی گیسو،
هم ائیله دی قطع ناخون و مو.
هم جیسمینه وئردی زییبی جامه،
هم باشینا زییوری عمامه.
بزمی طربی مقام توتدو،
مئیلی طرب ائتدی، جام توتدو.
نوفل هم اولوب مولازیمی عهد،
ایمدادینا قیلدی جان ایله جهد.
آلدی اله موشکبار خامه،
لئیلی حشمینه یازدی نامه:
- " کئی تایفه بولندپایه!
بیگانه لیک ائتمن آشینایه!
ائدیب منی ایلتیفاته ممنون،
لئیلینی ائدین رفیقی مجنون!
اول لاله ایسه، بو نسترندیر،
شیمشاد ایسه اول، بو ناروندیر.
اول بونا، بو اونادیر سازاوار،
ائی اهلی غرض، ندیر بو آزار!؟
کام اولسا نیزاعسیز مویسسر،
ها، گنجی دورو خزانه زر!
ور اولسا بو خئیر ایشده تاخیر،
ها، تنی سینان و ضربی شمشیر! "
اول قؤومه چو رؤوشن اولدو احوال،
اولدو بو جواب اولاردان ایرسال،
کیم: - " بیزده جنون علاجی یوخدور!
دیوانه لر احتییاجی یوخدور.
گنج و دوره ائیله مه تفاخور!
بسدیر بیزه گنجیمیزده کی دور.
لاف ایله قیلینجدان اورماغیل دم!
کی، وار قیلینجیمیز بیزیم هم! "
بو نوفلین لئیلی حشمیله رزم ائتدیگیدیر و رزمده غالیب اولماییب صولحه عزم ائتدیگیدیر .
نوفل کی ائشیتدی بو جوابی،
ترک ائیله دی شاهید و شرابی،
جمع ائتدی سیپاهی بینیهایت،
چالدیردی نفیر و چکدی رایت.
اول قؤوم هم اولدولار خبردار،
جمع ائیله دیلر سیپاهی خونخوار.
رفع اولدو ایکی طرفدن آزرم،
هنگامه رزمی ائتدیلر گرم.
بیر صوبح کی، قیلدی خوسرووی روم،
شام اهلینه هیند فتحینی شوم؛
سییاره دن آلدی مئهر مئیدان،
چالدی قیلیجین، گؤتوردو قالخان،
گون خنجری اولدو آشیکاره،
گردون زیرئهینی ائتدی پاره،
شطرنج صیفت اول ایکی لشکر
بیر- بیرینه دوردولار برابر.
گه نیزه قیلیردی جانسیتانلیق،
گه ناوک ائدردی خونفشانلیق.
اول بنزر ایدی قدی نیگاره،
بو غمزه دیلفیریبی یاره.
ائیلردی زبانی تنی شمشیر
احوالی عدم ووجودا تقریر.
احوالینا خالقین آغلاییب زار،
چئشمی زیرئه اولموش ایدی خونبار.
گورز ایله اولوردو خورد هر سو،
جؤوشنلر و اوستوخانی پهلو.
رزم اولدو بلا یاغیشلی بیر میغ،
رعد و برقی توفنگ ایله تیغ.
گؤستردی گوذار گورز و پئیکان،
قالخاندا زیرئه، زیرئهده قالخان.
مجنون اولارا قیلیب نظاره،
چکمیشدی اؤزونو بیر کناره،
دورموشدو الم میثال بیباک،
بیر عرصه ده شرمسار و غمناک.
چکمیشدی بو لشکر ایچره رایت،
اول لشکر اوچون دیلردی نوصرت.
بونلار ایله های-هوی ائدردی،
فتح اونلارا جوستجوی ائدردی.
بو لشکر اونا موعین و غمخوار،
اول طالیبی فتحی لشکری یار،
گر اؤز سیپهینده گؤرسه مقتول،
شوکر ائیله مه یه اولوردو مشغول.
ور گؤرسه قتیلی قؤومی دیلدار،
درد ایله قیلیردی ناله و زار.
سبزه کیمی، اولسا گر مویسسر،
اؤز لشکرینه اوراردی خنجر.
بیر کیمسه دئدی کی: - " ائی سییهروز!
خصمینی دیلرمی کیمسه فیروز؟
بیز جان قیلیریز یولوندا پامال،
سن دوشمن اوچون دیلرسن ایقبال؟
عقله بو ایش ائیله مز دلالت،
گر عقیل ایسن، ندیر بو حالت؟ "
مجنون دئدی: - " من فدایی یارم،
وصلینه اونون اومیدوارم.
چون لشکری یاردیر قیلان رزم،
اول رزمه نه لاییق ائیله مک عزم؟
چون دوست سیپاهیدیر ائدن جنگ،
دوشمنلییه خوش دئییلدیر آهنگ.
خوشدور کی، بولام ووصاله فورصت،
یاریم طرفینده اولا نوصرت.
جانیم اولا دوست دیلپذیری،
یا کشته سی اولا، یا اسیری.
بو معرکه ده نیشاطمندم،
اول سیلسیله ده اسیری بندم.
موشکول ایشه اولموشام گیریفتار،
اغیاریم یار و یاریم اغیار.
گر قتلیمه دوست چکسه شمشیر،
یوخ منده ریضادان اؤزگه تدبیر.
خوشنود دئییلمییم بو حاله
کیم، جانی وئرم، یئتم ووصاله " .
چون بؤیله جواب ائشیتدی سایل،
اول فضل و کماله اولدو قایل.
گلدیکجه اولوب زیاده آشوب،
آز قالدی کی، نوفل اولا مغلوب،
القیصصه، مویسسر اولماییب کام،
اول گون جدل اولدو صوبح تا شام.
چون اولدو عیان طلیه شب،
مئیدانی سیپئهری توتدو کؤوکب
آساییشه حاصیل اولدو فورصت،
جان آلماغا وئردی مرگ مؤهلت.
هر صف بیر آرادا توتدو منزیل،
بیر- بیرینه قوندولار موقابیل.
همدملره رازین آچدی نوفل،
کیم: - " موشکولی حالیمی، قیلین حل!
من اشجعی اهلی روزیگارم،
خورشیدی سیپئهری کارزارم.
یوخ کیمسه ده تابی تیغی تیزیم،
اندیشه طاقتی سیتیزیم.
بو رزمده بیلمزم ندیر حال
کیم، فتحیمه نوصرت ائیلر ائهمال؟
البتته کی، حاق ریضاسیدیر بو،
بیر اهلی حاقین دوعاسیدیر بو " .
عرض ائیله دیلر کی: - " ائی جهاندار!
مجنوندان اولوبموسان خبردار؟
بیز جان قیلیریز اونون فداسی،
اعدامیزادیر اونون دوعاسی.
بیز قصد ائدریز اونون مورادین،
اول دوشمنه باغلار اعتیقادین " .
نوفل کی، ائشیتدی اول کلامی،
قالمادی اول امره ائحتیمامی،
بیلمیشدی کی، صاحیبی نظردیر،
البتته، دوعاسی مؤعتبردیر.
بیلدی کی، مویسسر اولماز اول کام،
تاثیر قیلیر دوعا سرانجام.
چون وصل دئییلدی حؤکمی تقدیر،
موشکول کی، اثر وئره یدی تدبیر.
وهم ائتدی کی، مونعکیس اولا حال،
رزمینده موبارک اولمایا فال.
کیردارینی گؤرمه دی موناسیب،
نذر ائتدی کی: گر اولورسا غالیب
ذیکر ائتمه یه دخی لئیلی آدین،
ترک ائده بو امر اوچون عینادین.
بو نوفلین ایکینجی نؤوبت رزم ائدیب غالیب اولدوغودور و وفایی عهده کاذیب اولدوغودور .
چون تیغ چکیب موباریزی روم،
شام اهلینی ائتدی امره محکوم.
فتح اولدو سیپاهی تورکه منسوب،
اولدو عربین سیپاهی مغلوب،
عادتجه یئنه اول ایکی لشکر،
رزم ائتمه گی ائتدیلر موقررر:
تیغ آلدی الینه پهلوانلار،
باشلار کسیلیب تؤکولدو قانلار.
جان ائیله دی ترکی خانه تن،
اول چیخماغا آچدی تیر رؤوزن.
باشلاردا بلانی چوخ گؤروب عقل،
بیر اؤزگه مقامه ائیله دی نقل.
پئیکان زیرئه ایچره اولدو پئیوند،
گول شاخه لرینده قؤنچه مانند.
القیصصه، خیلافی رزمی اووَل،
اعدایه موظفر اولدو نوفل،
خصم ائتدی قبول حؤکمی طاعت،
باشلاندی تزررع و شفات.
لئیلی نین آتاسی آچدی باشین،
دولدوردو گؤزونه قانلی یاشین،
عجز ایله دئدی کی: - " ائی خوداوند!
شاهنشهی عادیل و خیردمند!
گر لئیلی اوچوندور ایضطیرابین،
ایکراه ایله وئرمزم جوابین.
امما ره و رسمدیر موقررر،
بیر عؤورته عئیبدیر ایکی ار.
لئیلی بو حشمده نامیزددیر،
عقد ایله موقییدی ابددیر.
چون حؤکمون ائدر بو رسمی پامال،
باری، اونو غئیره وئرمه، سن آل!
گولبرگیمیزی هوایه وئرمه!
ناموسوموزو فنایه وئرمه! "
نوفل دئدی: - " ائی گوزیده اشراف!
یوخ منده خیلافی عدل و اینصاف!
من محض موروووَت و وفایم،
گنجینه گؤوهری عطایم!
بیداد و سیتم دئییل شوعاریم،
عدل ایچره تمامدیر عیاریم.
من هم خجیلم بو ماجرادن،
عاجیزلره قیلدیغیم، جفادن.
حاققا بو دئییلدی اعتیقادیم
کیم، حاصیل ائدم من اؤز مورادیم.
بیر سینمیشا مومییا دیلردیم،
بیر خسته اوچون شفا دیلردیم.
گؤردوم گؤرونور بو امر موشکیل،
بیمار دئییل علاجه قابیل.
بیداددن اولموشام پشیمان،
عفو ائده مگر بو سهوی صوبحان،
گلمز گؤزومه عیال و مالین،
مالین سنین اولسون و عیالین.
وار، ایندی سن ایمن اول خطردن،
مینبعد توَههوم ائتمه شردن " .
بونو دئدی، آچدی آلتی رزم،
اؤز مملکتینه ائیله دی عزم.
مجنون دری اعتیراض ائدیب باز،
اول سروره طعنه ائتدی آغاز:
- " کئی بیهوده قؤولون و قرارین!
عهدینده بومودور اعتیبارین؟
نه فایده سیککه سیز دیرمدن؟
نه سود نتیجه سیز کرمدن؟
سایه ن اولودور، ولی، نه حاصیل؟
کیم، فیض دمینده اولدو زایل " .
هر نئجه کی، ائتدیلر موراعات
کیم، " ائیله یه لیم بونا موکافات،
اوندان یئیین (داها اییسینی) ائده لیم، سنه یار،
آسان ایشینی گل ائتمه دوشوار! "
موطلق اثر ائتمه دی اونا پند،
زنجیری هوا قاچان توتار بند.
افغان چکیب ائتدی خیرقه سین چاک،
صحرالارا دوشدو زار و غمناک.
بو مجنونون زنجیره اؤزون موقیید ائتدیگیدیر و بهانه ایله لئیلی طرفینه گئتدیگیدیر .
بیر گون سحر اول موجاویری دشت،
ائیلردی گوروهی وحشله گشت،
بیر پیری حزین گؤروندو ناگاه،
زنجیرلی بیر اسیر همراه.
مجنونون اسیره یاندی جانی،
اول پیری حزینه سوردو آنی
کیم: " بو نه اسیردیر، بیان ائت؟
جورمین منی موجریمه عیان ائت! "
سیرری دیلین ائتدی پیر رؤوشن
کیم:- " دوستدور، دئییل بو دوشمن.
من خسته و بسته عیالم،
فقر ایله ایکن شیکسته حالم.
بو هم منی زاردن بئتردیر،
آواره و خار و دربدردیر.
بیر روزی اوچون اولوب فوسونساز
هر دم قیلیریز فوسونلار آغاز.
تا حاصیل اولا معاشی اطفال،
بیر شؤعبه ده دیر، بو گؤردویون حال:
بو قانلیلیغا قیلیبدیر ایقرار،
من ائیله میشم بونو گیریفتار.
صاحیب دییه تم من و بو خونی،
گؤر وجهی معاش اوچون فوسونی.
تا کیم، گزیب ائیله یه گدالیق،
بندینه قیلا گیرئه گوشالیق؛
هر نه قازانیر گزنده ائو-ائو،
تقسیم ائدریز آرادا جؤو-جؤو.
قیسمتده هم ائتمیشیز قراری،
من یارییام و بو شخص یاری " .
مجنون دئدی: - " سهو ائدیبسن، ائی پیر!
دیوانه لره گرک بو زنجیر.
گل حاجتیمی منیم روا قیل،
بند ائیله منی، بونو رها قیل!
سایه ن تک اولوب سنینله هم سئیر،
من اهلی کرمدن ایسته ییم خئیر.
هر نه ییغیلیرسا بیش، یا کم،
وارین سنه ائیله ییم موسللم.
قصدیم بو کی، ائیله یم منی زار،
ائودن-ائوه سئیر موشتریوار.
شاید کی، بیر ائوده اولا مومکون،
اول زؤهره یه اولماغیم موقارین " .
پیر اولدو اومیدی نفع ایله شاد،
اووَلکی اسیرین ائتدی آزاد...
زنجیره گیریب رمیده مجنون،
اربابی جنونه وئردی قانون.
بو مجنونون زنجیره شرحی غمیدیر و بیانی سیلسیله المیدیر .
اول سیلسیله یه اولوب هماواز،
آغلاردی کی: - " ائی، منیمله همراز!
سن گنجی بلایه اژدهاسن!
سرریشته مؤحنت و بلاسن!
شرحی غمه وار مین دهانین،
ترپندیکجه چیخار فغانین!
باشدان-آیاغا دلیک-دلیک تن،
کؤنلونده کی رازی ائتدی رؤوشن!
ائی مونتظیری نظاره یار!
نظظاره یاره مین گؤزون وار! "
گزمک هوسیله خانه-خانه،
اول پیر ایله اولدولار روانه.
توفیق اولوب اونلار ایله همراه،
لئیلی حشمی گؤروندو ناگاه.
مجنون رسنی الینده اول پیر،
ائو-ائو حشمی گزردی بیر-بیر:
لئیلی ائوینه ایریشدی نؤوبت،
اول خسته یه غالیب اولدو حئیرت.
سرگشته عالم اولدو پابست،
مئیخانه اؤنونده دوشدو سرمست،
چون چکدی بیر ایختییارسیز آه،
لئیلی ائو ایچینده اولدو آگاه؛
بیر آه ایله قیلدی خئیمه سین چاک،
مظلومونا آچدی چئشمی نمناک.
گؤردو کی، گؤرونمز اولموش اول زار،
اولموش غم ایله ضیف و بیمار.
قاشی کیمی قامتی بوکولموش،
یاشی کیمی پئیکری تؤکولموش،
جیسمی غم ایچینده جان شبیهی،
درکی، نظری، غمی بدیهی.
دیدار ایله اول شهی لطافت،
مئهمانینا ائیله دی ضیافت.
رازی دیلی زارین ائتدی ایفشا،
بو شعری بدیعی قیلدی اینشا:
بو غزل لئیلی دیلیندندیر
یار رحم ائتدی مگر ناله و افغانیمیزا
کی، قدم باسدی بو گون کولبه احزانیمیزا؟
اشک بارانی مگر قیلدی اثر کیم، ناگاه
بیتدی بیر شاخی گولی تازه گولوستانیمیزا؟
بیزه آه آتشی نین یاندیغی اوندان بیلینیر
کی، چیراغ ائیله دی رؤوشن شبی هیجرانیمیزا.
بو ووصاله یوخو احوالی دئمک مومکون ایدی،
اگر اولسایدی یوخو دیده گیریانیمیزا.
بیر خیال اولا مگر گؤردویوموز، یوخسا نیگار،
موطلقا خاطیره گلمز کی، گله یانیمیزا.
یار مئهمانیمیز اولدو گلین، ائی جان و کؤنول،
قیلالیم صرف نمیز وار ایسه مئهمانیمیزا!
دیلبرین جانه ایمیش قصدی، فوضولی، گل کیم،
جان وئریب دیلبره، میننت قویالیم جانیمیزا.
بو مجنونون لئیلییه موقابیل اولوب احوالین بیلدیردیگیدیر و فورصتله رازی پونهانین عیان ائتدیگیدیر .
مجنون کی، اونا نظاره قیلدی،
راضی- دیلین آشیکاره قیلدی،
چکدی فلکه فغان و آهی
سولطانی نین اولدو دادخواهی:
- " کئی قدری بولند پادشاهیم!
بیلدیر منه کیم، ندیر گوناهیم؟
فرمانه موخالیفتمی قیلدیم؟
اعدایه مووافیقتمی قیلدیم؟
بدخواهلرینمیدیر بو تدبیر؟
غممازلرینمیدیر بو تزویر؟
من مؤعتقیدم بو آسیتانه،
یا رب، نولا رددیمه بهانه؟
کیمدندیر اولا، بو مکر و حیله ؟
کیم اولدو اولا بونا وسیله؟
تا خاکی دریندن اولموشام دور،
آشوفته و خسته حال و رنجور،
گاهی چکرم شیکنجه غم،
گاهی اولورام بلایه همدم.
تنها کئچر اولدو روزیگاریم،
صحراده نه مونیس و، نه یاریم.
سن خود گؤزه لیم، غمیم یئمزسن،
" اول شیفته قاندادیر " - دئمزسن.
مندن بو تغافولون عجبدیر،
گویا کی، نیشانه غضبدیر.
من بؤیله نئچون زبون و خارم
ها گلدیم، اگر گوناهکارم،
چؤکدوم یئره گردنیمده زنجیر،
بیسمیللاه، اگر اولورسا تعزیر،
فرمان سندن، قبول مندن،
اولما گؤزه لیم، ملول مندن!
زولف و موژه، خنجرو رسن بس،
حؤکمونو یئریت، هم آس و هم کس!
گل آرادا بیر غوبار قویما،
اؤلدور منی شرمسار قویما!
تعزیریمه ائیله سن تعللول،
لازیم منی اؤلدورر تغافول.
ائی لاله عوزار و عنبرین موی!
گنجینه جمال و مار گیسوی!
تا زولفونه اولموشام گیریفتار،
زنجیری جنونه رغبتیم وار.
غم سیلسیله سینه پایبندم،
دیوانه لر ایچره سربولندم.
سئوداده دؤنوب زیانه سودیم،
پئیوسته بو شعردیر سورودیم:
بو غزل مجنون دیلیندندیر
کوفری زولفون سالالی رخنه لر ایمانیمیزا،
کافر آغلار بیزیم احوالی پریشانیمیزا.
سنی گؤرمک موتعذذیر گؤرونور بؤیله کی، اشک،
سنه باخدیقدا دولار دیده گیریانیمیزا.
جؤورو چوخ ائیله مه کیم، اولمایا ناگه توکنه،
آز ائدیب جؤورو جفالار قیلیبان جانیمیزا.
عکسیک اولماز غمیمیز بونجا کی، بیزدن غم آلیب،
هر گلن غملی گئدر، شاد گلیب یانیمیزا.
وار هر حلقه زنجیریمیزین بیر آغزی،
موتتصیل وئرمه یه ایفشا غمی پونهانیمیزا.
غمی اَییام، فوضولی، بیزه بیداد ائتدی،
گلمیشیز عجز ایله داد ائتمه یه سولطانیمیزا.
تمامیی سوخن
بیر لحظه قیلیب بو رسمه فریاد،
سولطانینه ظولمی عشقدن داد،
زنجیرینی ائتدی پاره-پاره،
توتدو یئنه خلقدن کناره،
اندامی شیکسته، چئشمی نمناک،
روسواو و خراب و مست و بیباک.
آردینجا قوشون-قوشون اوشاقلار،
احوالینا کیم گولر، کیم آغلار.
بو مجنونون کورلوق بهانه سیله دیلداری جمالین گؤردویودور و دیده اومیدین توتیایی مقصوده یئتیردیگیدیر .
بیر گون دخی اول بهانپرداز،
بیر اؤزگه بهانه قیلدی آغاز:
باغلادی ایکی گؤزون کی، کورم،
احوالی جهانه بیشعورم.
عرض ائیله دی ضعف و بینوالیق،
ائو-ائو گزیب ائیله دی گدالیق.
تقریبیله عزمی یار قیلدی،
لئیلی ائوینه گوذار قیلدی.
اول دوستا ظاهیر ائیله ییب راز،
- " یا دوست! " دئییب، یئتیردی آواز.
لئیلی کی، ائشیتدی اول صدایی،
بیلدی ائشیگینده کی گدایی.
ائودن چیخیب ائتدی عرضی دیدار،
قیلدی صدقه ذکاتی روخسار.
پونهان باخیبان اول آفیتابه،
مجنون یئنه گلدی بو خیطابه:
- " کئی خالی سییاهی گؤز سَوادی!
جان آریزوسو، کؤنول مورادی!
گر باغلی ایسه گؤزوم روادیر؛
سرچئشمه لججه (دریا) بلادیر.
بند ائیله مسم اؤنون دمادم،
سئیلابه گئدر تمام عالم.
گؤز کیم، سنی ائیله ییب نظاره،
روسوا قیلیر اهلی روزیگاره.
تحقیق ائدیبم کی، دوشمنیندیر،
من قییدیم اونا، ریضا سنیندیر،
درگاهینه باغلادیم گتیردیم،
باش اوزره آیاغینا یئتیردیم.
ائی غمزه و لعلی شهد و شمشیر!
خواه عفو ائله اونو، خواه تعذیر.
درگاهینه گلدیگیمده، ائی حور!
سرمایه ایدی گؤزومده کی نور،
اؤیرتدی منه غمین تیجارت،
یوز شوکر کی، قیلمادیم خسارت،
گؤز نورینی خاکی پایه وئردیم،
آز جینسیمی چوخ بهایه وئردیم.
شاهیم، نظر ائت منی گدایه!
بیگانه لیک ائتمه آشینایه!
جان باغینا، غم نیهالی تیکدین،
تن مولکونه، درد توخمو اکدین!
اول توخمو نیهاله نفع حاصیل،
اولدو نمی اشک و سوزیشی دیل.
گل مولکونه، باغینا گوذر قیل،
محصول و منافعه نظر قیل " .
بونو دئییب اول غریب و حئیران،
توتدو ره و بادییه کماکان.
بو بن سلامین لئیلی وصلینه راغیب اولدوغودور و بو دواده صوبحی اومیدی کاذیب اولدوغودور .
ساقی، بیزه راحتی روان وئر!
جانسیزلارا هیممت ائیله، جان وئر!
قیل مست بیزی مئیی موغاندان!
اوول خوش و خوررم ائیله، اوندان
سور کیم، نئجه دیر ثباتی عالم،
انجامی-فرح، نهایتی-غم.
دونیا ایشی اعتیبارسیزدیر،
چرخین رَویشی قرارسیزدیر.
چوخ کیمسنه گنج اوچون چکر رنج،
غئیرینه اونون نصیب اولور گنج.
گؤر اونو کی، هر نیهالی سرکش
سوداندیرو صرف ائیلر آتش.
تقدیره دیر اصل امری منسوب،
خوشدور بو کی، طالیب اولا مطلوب.
چون بن سلام بیلدی حالی،
مئیدانی مورادی گؤردو خالی،
جمع ائتدی اکابیرین دییارین،
اعیانینی اهلی روزیگارین،
گؤندردی نیکاح اوچون بسی مال،
شرط ائتدیگین ائتدی جومله ایرسال.
مین زررین نعل اسبی تازی
میصری و عراقی و حیجازی.
مین جارییه و غولامی زیبا،
پیرایه لری حریر و دیبا.
مین ناقه نبات و قند یوکلو،
نسرین دریلی، بنؤفشه توکلو.
مین طبله عبیرو عنبرو موشک،
یوز یوک گوهری تر و زری خوشک.
اسبابی نیکاح اولوب روانه،
کابینی کسیلدی نقدی جانه.
لئیلی بو جفادن اولدو آگاه
کیم، بولدو بهارینا خزان راه،
اوممید گؤزونه دولدو توپراق،
مقصودی نیهالی تؤکدو یاپراق.
عکسی غرض اولدو صورتی حال،
ایدباره موبددل اولدو ایقبال.
گول ایستر ایکن ساتاشدی خاره،
نور ایستر ایکن توتوشدو ناره،
افغان ایله ماتم ائتدی صوری،
ماتمگهی محفیلی سوروری.
مششاطه دیلردی زولف و خالین
آرتیرماغا زییب ایله جمالین،
اول آهو سیریشک ایله دمادم،
خالی گم ائدردی، زولفی برهم.
اگمزدی حیلالی وسمه یه باش،
گؤزدن گئدیرردی سورمه سین یاش.
گیسوسی چکردی شانه دن سر،
بیر بار ایدی گردنینده گؤوهر.
گوزگویه کدر وئرردی آهی،
ظولماتی خط ایسته مزدی ماهی.
پابوسینه بولماییب حنا دست،
ائتمیشدی اونو غم ایله پابست.
اکلیله روخی اوراردی آتش،
بویی خوش اونا گلیردی ناخوش.
طعنه تیکنیندن ائتمه ییب باک،
گول کیمی قیلیردی گئیدیگین چاک.
هر لحظه قیلیردی آه و فریاد،
دئردی کی: " الیندن ائی فلک، داد!
سندن بومودو منیم مورادیم،
دؤورانینا باغلی اعتیقادیم؟
وصلینی توققع ائتدیگیم یار،
بیللاه، بو دئییل، یانیلما، زینهار...
اول نقشی صحیفه وفادیر،
بو طرزی جریده فنادیر.
اول غرقه بحری ذؤوقی-جاندیر،
بو محوی-تنعمی جاهاندیر.
اول - خئیر یولونا راهبردیر،
بو - باشلادیغی طریقی شردیر.
جانانه سی اوچون اول دیلر جان،
اؤز جانی اوچون دیلر بو جانان.
من اونونام، اول منیم ازلدن.
ساخلا بو علاقه یی خللدن.
ائی چرخ! بو عقد اولاندا مؤحکم،
بلکه یوخ ایدین آرادا سن هم.
گل ترکی تغللوب و سیتم قیل!
تانرینی آرادا گؤر، کرم قیل!
وئرمه قوی یه ضعیف مالین!
دوشمنلره دوستلار هلالین!
مجنونومو سانما کیمسه دن کم،
بیر مردی رهی بلادیر اول هم.
ائی بن سلامی بیسرانجام!
بیلسن سنه مکر ائدیبدیر اَییام؛
مجنونا قویوبدور آد - لئیلی،
ائیلر سنی آد ایله تسللی.
سن کامی دیل ایسته، من بلایم،
سن گنج دیله، من اژدهایم.
امما دئمزم ایشین خطادیر،
نیسبت منه غایتی عطادیر.
قورتار منی آتادان-آنادان،
بیر غم یئگ اولور ایکی بلادان! "
درد ایله قیلیردی ناله وآه،
اسبابی تجممولوندن ایکراه.
دؤوراندان ائدیب فغان و فریاد،
بو شعری اوخوردو اول پریزاد:
بو غزل لئیلی دیلیندندیر
خیلافی رأییم ایله، ائی فلک، مدار ائتدین!
منی، گول ایستر ایکن، موبتلایی خار ائتدین!
موروری عؤمرده بیر دؤنمه دین مورادیمیله،
دؤنه-دؤنه منه ظولم ائتمه گی شوعار ائتدین!
ایهانتیمده ندیر بیلمزم مورادین کیم،
عزیزی عالم ایکن خارو خاکیسار ائتدین!
اومیدوار ایدیم اووَل کی، بیر نیشاط گؤروم،
بینایی مؤحنتیمی ایندی اوستووار ائتدین!
جفا الیله قیلیب چاک پرده یی صبریم،
نهان اولان غمیمی خلقه آشیکار ائتدین!
وفاده وئرمه یه جان وئرمه دین منه مؤهلت،
منی بو عهد وفاسیندا شرمسار ائتدین!
بیر اؤزگه نی منه یار ائیله مکله سن گویا
منیمله یار اولانی اؤزگه ایله یار ائتدین!
مگر بیلیندی، فوضولی، سنه فلک حالی؟
کی، وارینی بو جهانین یوخ اعتیبار ائتدین!
تمامیی سوخن
اول نؤو گؤرنلر ایضطیرابین،
تزیین و جیلادن ایجتینابین،
ائیلرلر ایدی گومان کی، اول زار،
بیر اؤزگه بلایه دیر گیریفتار،
قیلمیشدیر اول آفیتابی موضطر،
هیجری پدر و فراقی مادر.
دئرلردی: - " حاقیندیر، ائی سمنبو!
توتموشدون آتان-آنان ایله خو،
حالا کی، بولاردان آیریلیرسان،
قوربت سیتم اولدوغون بیلیرسن!
افغانینه هیچ منع، یوخدور،
سن کیمی یانان فراقه چوخدور.
امما، بو ایمیش چو خلقه عادت،
سن هم جزع ائیله مه زیادت.
قیز دایم آتا ائوینده قالماز.
پئیوسته آنایا مئهر سالماز.
لازیم مئیی غفلت ائیله ییب نوش،
ائیلرسن آتان- آنان فراموش " .
لئیلی بو سؤزه قیلیردی ایقرار،
دئمزدی بیر اؤزگه مؤحنتیم وار.
گؤرمزدی اونو اؤزونه لاییق
کیم، طعنه ائده اونا خلاییق.
قیز هر نئجه اولسا یاره طالیب،
البتته گرک حیاسی غالیب.
بیر اهلی حیا، مین اهلی ایبرام،
عصیان ایله اولماز ایش سرانجام.
ائل طعنه سی ایله خواه و ناخواه،
تکلیفه دوشوب بزندی اول ماه.
اول زیینت و زییبه زییب و زیینت
بیر شکل ایله وئردی زییبی صورت
کیم، اونو گؤرنده دئردی گردون:
اینصاف... کمالی صبری مجنون!
پیرایه سیز اول مه ایدی آفت،
پیرایه دن آرتیریب لطافت.
بیر حدده ایریشدی آفیتابی
کیم، اولدو نیقاب حوسنی تابی.
چون توتدو عروسی خلوتی شام،
تمکین ایله خلوتینده آرام،
ظولما ت ضیایه اولدو غالیب،
یاندیردی مشاعلین کواکیب.
انجوم گوهری اولوب شب افروز
قیلدی شبی تاری غئیرتی روز،
گولچؤهره صنملر اولدولار جمع،
هر بیر صنمین الینده بیر شمع،
رسمی طرب ائتدیلر مورتتب،
بئش یوز بوتی گولروخ و شکرلب.
یوز قؤنچه دهنلی ماهپاره،
گول سویو سپردی رهگوذاره،
یوز گولروخ الینده مجمری اود،
ائیلردی هوایی عنبرآلود.
یوز ماهلیقا اولوب غیناساز
قوشموشدو صدایی سازه آواز،
یوز نرگیسی مست گزدیریب جام.
احبابه وئرردی جامی گولفام،
یوز گول باشی اوزره یوز طبق زر،
اولموشدو نیثار اوچون موقررر.
بیر تختی روان ایچینده لئیلی
نه شؤوکته، نه شوکوهه مئیلی،
هر لحظه فغان و آه ائدردی،
سرگشته و موضطریب گئدردی،
اندیشه ذؤوق و عیشدن پاک،
سئیلابده سان گئدردی خاشاک.
چون یئتدی حرمسرایه اول ماه،
داغیلدی اولان رفیق و همراه
گول خلوتی اولدو صحنی گولزار،
دور اولدو بساطدن خس و خار.
بخت بن سلامی ائتدی آگاه:
- کیم، اولدو سنه موسللم اول ماه!
اول طالیبی گؤوهری یئگانه،
گؤوهر هوسیله گیردی کانه،
نه گؤردو نیقاب ایچینده بیر نور.
گؤزدن روخی دیل فوروزی مستور.
گرم اولدو محبتین مذاقی،
ترپندی ووصاله ایشتییاقی،
ال اوردو کی، آچا اول نیقابی،
رفع ائیله یه اورتادان حیجابی.
لئیلی دئدی: - " ائی حریفی قابیل!
سنسن سر و سروری قبایل!
اؤوصافین ائشیتمیشم زیاده،
کامیلسن ادبده و حیاده.
معلوم ائدیبم کی، قاف تا قاف،
اینصافینا ائل وئریبدیر اینصاف.
من کیم، دئییلم غنی، فقیرم،
مئهمان دئمه ییم، سنه اسیرم!
ظولم ائیله مک ائتمه من اسیره،
ایظهاری ترححوم ائت فقیره!
گؤر جان و تنیمده ایضطیرابیم،
سور حالی دیلیم، ائشیت جوابیم!
من مکتبه گئتدیگیم زامانلار،
حیفظی سبق ائتدیگیم زامانلار،
بیر شخص منه گؤروندو، ناگاه
اولدوم پری اولدوغوندان آگاه.
جیننیلر ایچینده اول پریزاد،
اولفت منیم ایله قیلدی بونیاد.
هر لحظه دورار منه برابر،
دئر کیم: - " بنی آدم ائتمه همسر!
یوخسا قیلارام دمینده فانی،
بیر ضرب ایله هم سنی، هم آنی! "
چوخ مکر قیلیندی، اولدو تدبیر،
بوینومدان آلینمادی بو زنجیر.
دفع اولمادی بو بلیییه هرگیز
هم آتا، هم آنا اولدو عاجیز.
چون بولمادی کیمسه چاره کار،
مندن آتا-آنا اولدو بیزار.
شئیدالیغیم اولدو عالمه فاش،
نیفرت قیلیر اولدو یار و یولداش.
سن هم کی، بیزیم دییاره یئتدین،
البتته، بو قیصصه نی ائشیتدین.
حالا کی، سنینله دوشدو بازار،
اولدون دوری (düri)عقدیمه خیریدار،
قارشیمدا هم اول پری دوروبدور،
غئیرت قیلیجینا ال اوروبدور.
ترک ائت کی، بو وصل بیمی جاندیر،
هم اؤزونه، هم منه زیاندیر!
بیر نئچه زامان تحممول ائیله،
درمانین ائله، توککول ائیله!
اولا کی، مویسسر اولا مقصود،
سندن آچیلا بو بابی مسدود.
قطع اولا زبانی تنی دوشمن،
هم سن یئته سن موراده، هم من " .
اول ساده ضمیر اونا ایناندی،
جیننی خبرین صحیح ساندی.
وهم ائتدی کی، اولسا یاره واصیل،
نؤقصان اولا جان و جاهه حاصیل.
جانانه یولوندا عؤمرو جاهی،
اول ناقیضین اولدو سددی راهی.
بیر رسمی قدیمدیر جاهاندا،
سود ایسته ین، ایستمک زیان دا.
جانان دیله ین جفایه دؤزمک،
گنج ایسته ین اژدهایه دؤزمک،
عشق اهلی محبت ائتسه ایظهار،
اووَل اونو ایمتحان ائدر یار.
گر گؤرسه اونون جفایه صبرین،
کسرینی ائدر تمام جبرین.
گر گؤرمه سه جؤوره احتیمالین،
سالماز اونا سایه ووسالین.
چون بن سلامه بیمی نؤقصان،
اول وصلده روزی ائتدی هیجران،
مئیل ائتمه دی موطلق اول نیگاره،
هرگیز اونا قیلمادی نظاره.
تدبیری علاجه دوردو قایم،
دردینه دوا سوراردی دایم،
هر قاندا گؤرردی اهلی تسخیر،
دیوانه سینه دیلردی زنجیر.
بو زئید وفادارین مجنونا خبر گتیردیگیدیر و بن سلام ایله لئیلی نین پئیوندی موجده سینی یئتیردیگیدیر .
صاحیب خبری فسانه پرداز،
بو طرز ایله قیلدی قصصه آغاز:
کیم، وار ایدی بیر ندیمی نادیر،
زئید آدلی، وفایی عهده قادیر.
مشهور ایدی فضلی و کمالی،
معروف ایدی حوسنو و جمالی.
اولموشدو اسیر بیر نیگاره،
بوت زییبلی زئینب آدلی یاره.
چکمیشدی محبتین جفاسین،
گؤرموشدو ملامتین بلاسین.
اول عاشیقی موستمندی محزون،
ائیلردی همیشمه مئیلی مجنون،
سؤیلردی اونا کمالی عشقین،
اوستادینا گؤسترردی مشقین.
لئیلی اره گئتدیگیندن اول زار،
تحقیق ایله اولدو چون خبردار،
مجنونا اؤزون یئتیردی فیلحال،
رنگی روخی زردی اشکدن آل.
دولموش گؤزو، پئیکری پوزولموش،
نیطقینده تکللومو توتولموش.
مجنون دئدی: - " ائی وفالی یاریم!
غم مرحله سینده غمگوساریم!
عادتجه گؤرونمز ایخیلاطین،
هر گونکونه بنزَمز نیشاطین
نولدو سنه، سؤیله، زار اولوبسان؟
بی تاقت و بیقرار اولوبسان!؟
عقربده ایدی بو گون مگر ماه،
کئتدین بو یانا عزیمتی راه؟
قاندان بو کودورت اولدو حاصیل؟
نولدو سببی ملالتی دیل؟ "
زئید اول خسی خوشکه اوردو آتش،
سوز ایله دئدی کی: - " ائی بلاکش!
دون اختری بختین اولدو تیره،
دؤوران سیتم ائتدی سن فقیره.
یار، بن سلامه روزی اولدو،
روزی سنه درد و سوزی اولدو.
یار اؤزگه یه اولدو شمعی محفیل،
قالدی سنه تابی آتشی دیل.
اغیار ایله اولدو یار لئیلی،
وار، ایندی سن اوندان اول تسللی.
ضایع سنین اول فغان و آهین،
سوزی شب و آهی صوبحگاهین " .
مجنون کی، خبردن اولدو آگاه.
گردونه یئتیردی شعله آه،
وحشیلر ایچینده اول گیریفتار
بیر درد ایله قیلدی ناله و زار،
کفغانه گتیردی مار و موری،
آغلاتدی ووحوشی، هم طویوری.
خامه کیمی یاش تؤکوب دمادم،
نامه کیمی قامتین قیلیب خم،
یازدی آلیبان الینه خامه،
دیلدارینا بیرعتابنامه.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder